Co zjeść na Łotwie? 12 smaków, które warto poznać

Smak Łotwy w pigułce – jak jeść, żeby naprawdę poczuć kraj

Łotwa rzadko trafia na listy kulinarnych stolic Europy, a niesłusznie. Kuchnia łotewska jest prosta, mocno sezonowa i pełna lokalnych produktów: ryb z Bałtyku, ziemniaków, żytniego chleba, nabiału i leśnych darów. Zaskakuje głębią smaku i różnorodnością form – od ciężkich, chłopskich dań po lekkie, współczesne interpretacje w miejskich bistro.

Planowanie wyjazdu do Rygi lub nad łotewskie wybrzeże warto zacząć od listy rzeczy, których należy spróbować. Dwanaście smaków poniżej tworzy fundament łotewskiego stołu: jeśli poznasz je w różnych wariantach – w restauracjach, na targu i w małych lokalnych piekarniach – zrozumiesz, jak naprawdę jedzą Łotysze.

Poniższe propozycje to nie tylko konkretne dania, ale całe kategorie smaków: od klasycznego chleba żytniego, przez sery, po nalewki i desery. Do każdego znajdziesz praktyczne wskazówki: gdzie szukać, jak zamawiać, na co uważać i jak nie przepłacić.

1. Łotewski chleb żytni – prawdziwy król stołu

Tradycyjny rupjmaize – ciemny chleb o głębokim smaku

Rupjmaize to ciemny, gęsty chleb żytni, który dla wielu Łotyszy jest ważniejszy niż jakiekolwiek danie. Pieczony na zakwasie, często z dodatkiem kminku, potrafi być lekko słodkawy, sprężysty i bardzo sycący. Spróbowanie go w kilku odsłonach to obowiązek każdego, kto zastanawia się, co zjeść na Łotwie.

Tradycyjny bochenek jest ciężki, z grubą, często lekko błyszczącą skórką. Wnętrze jest zwarte, wilgotne, czasami z wyraźnym aromatem kwasu chlebowego. Taki chleb świetnie znosi podróże – można kupić cały bochenek na targu i jeść przez kilka dni, krojąc cienkie kromki do wędlin, serów czy zup.

Najlepszego rupjmaize szukaj w:

• lokalnych piekarniach – często mają własne receptury przekazywane w rodzinach od pokoleń,
• na targach (np. Targ Centralny w Rydze) – małe stoiska z kilkoma rodzajami chleba,
• wiejsko-miejskich sklepikach poza centrum dużych miast (pokrojone bochny w papierze).

Jeśli nie wiesz, który chleb wybrać, poproś o najmniejszy bochenek rupjmaize albo o kilka kromek – wielu sprzedawców zgadza się na sprzedaż „na wagę”.

Chleb jako podstawa: kanapki, zupa i deser

Na Łotwie chleb żytni jest nie tylko dodatkiem. Często staje się głównym elementem posiłku. Gdy planujesz co zjeść na Łotwie na szybkie śniadanie lub kolację, zacznij od prostych zestawień:

• kanapki z rybą – cienka kromka rupjmaize, masło, wędzony śledź lub łosoś, plasterek cebuli,
• kanapki z serem twarogowym – chudy twaróg mieszany ze śmietaną i ziołami,
• cienkie kromki do tłustszych zup – np. do soljanki lub gulaszu.

Szczególną ciekawostką jest maizes zupa – deserowa „zupa chlebowa” zrobiona z namoczonego ciemnego żytniego chleba, słodzonego cukrem i suszonymi owocami, podawanego na zimno z bitą śmietaną lub śmietanką. To danie pokazuje, jak bardzo Łotysze szanują chleb – nic się nie marnuje, a czerstwy bochenek zmienia się w pełnoprawny deser.

Jak rozpoznać dobry łotewski chleb i jak go przewozić

Dobry chleb żytni z Łotwy ma kilka cech, na które łatwo zwrócić uwagę nawet bez znajomości języka:

• ciężar – bochenek powinien być zauważalnie ciężki jak na swój rozmiar,
• zapach – kwaskowaty, lekko słodkawy, bez „drożdżowego” aromatu,
• skórka – dość twarda, ale nie kamienna; delikatnie błyszcząca oznacza glazurę z melasy lub cukru,
• struktura – po przekrojeniu miąższ jest lekko wilgotny, sprężysty, bez ogromnych dziur.

Jeśli chcesz przywieźć chleb do Polski, wybierz cały, niekrojony bochenek. Poproś o zapakowanie w papier, a dopiero potem do foliowej torby. W domu przechowuj go bez plastiku lub w lnianym worku – utrzyma świeżość nawet tydzień.

2. Ryby z Bałtyku i łotewskich rzek – od śledzia po węgorza

Śledź w marynatach – klasyka nadbałtycka

Jeśli zastanawiasz się, co zjeść na Łotwie, zaczynając od najprostszych smaków, śledź będzie dobrym wyborem. Na łotewskich stołach pojawia się w wielu wariantach: w marynatach octowych, w oleju, w sałatkach, a nawet w lekkich pastach kanapkowych.

Typowe wersje śledzia, których warto spróbować:

• siļķe marinādē – śledź marynowany z cebulą, marchewką, zielem angielskim i liściem laurowym,
• siļķe ar biezpienu – śledź podawany z twarożkiem lub pastą twarogową, często z dodatkiem ziół,
• śledź w śmietanie – łagodniejsza wersja, często podawana z gotowanymi ziemniakami.

W barach typu bufete śledź jest tani, podawany w małych porcjach, idealny na szybki lunch z kromką rupjmaize i ziemniakami. W restauracjach możesz trafić na bardziej finezyjne wersje – np. śledzia podanego na sałacie z burakami i puree z chrzanu.

Łotewskie szproty wędzone – puszka, którą warto przywieźć

Rīgas šprotes – ryżskie szproty wędzone – to jeden z najbardziej rozpoznawalnych produktów Łotwy. Małe rybki wędzone w całości w gorącym dymie, zalewane olejem i zamykane w charakterystycznych okrągłych puszkach, są zarówno lokalnym przysmakiem, jak i popularną pamiątką z podróży.

Jak wykorzystać szproty na miejscu i po powrocie:

• kanapki – kromka żytniego chleba, cienka warstwa masła, 2–3 szproty, plasterek ogórka,
• prosta sałatka – szproty, gotowane ziemniaki, jajko, szczypiorek, lekki sos jogurtowo-musztardowy,
• jako przekąska do piwa – kilka rybek podanych z kiszonkami.

Szukaj puszek z wyraźną informacją o pochodzeniu (Ryga lub inni łotewscy producenci). W marketach spotkasz też tańsze szproty z innych krajów – nie daj się zwieść podobnym etykietom. Oryginalne łotewskie szproty często mają złote lub czarno-złote opakowania z napisem „Rīgas šprotes”.

Węgorz, łosoś i ryby słodkowodne

Oprócz śledzia i szprotów, na łotewskim stole pojawiają się też inne ryby, szczególnie tam, gdzie łatwo o świeże połowy – nad morzem, w rejonach jeziornych i rzecznych.

Warto zwrócić uwagę na:

• węgorza – zwykle wędzonego, podawanego w cienkich plastrach; dość drogi, ale bardzo aromatyczny,
• łososia (lasis) – świeżego, wędzonego na zimno lub na gorąco; często w bardziej nowoczesnych restauracjach,
• ryby słodkowodne – sandacz, okoń, szczupak – zwykle smażone lub pieczone w całości, czasami w lekkich marynatach ziołowych.

Najlepszym miejscem na spróbowanie świeżych ryb są nadmorskie miejscowości (np. Jūrmala, Liepāja) oraz restauracje w pobliżu jezior. W menu szukaj słów „zivs” (ryba) lub konkretnych nazw jak „līdaka” (szczupak) czy „asaris” (okoń).

3. Sery i nabiał – od twarogu po słynne serki czekoladowe

Twarożek biezpiens – podstawa wielu dań

Biezpiens to łotewski twaróg – dość suchy, lekko ziarnisty, przypominający polski chudy twaróg, ale o nieco innej konsystencji. W kuchni łotewskiej jest niezwykle wszechstronny: trafia do śniadań, deserów i wytrawnych dań.

Popularne sposoby podania biezpiens:

• ziołowy twarożek – mieszany z kwaśną śmietaną, solą i świeżymi ziołami (koperek, szczypiorek),
• na słodko – z miodem, jagodami, dżemem lub świeżymi owocami leśnymi,
• w naleśnikach i pierogach – jako farsz, podobnie jak w Polsce.

Twarożek dobrze smakuje z żytnim chlebem, ale też jako samodzielne śniadanie. W supermarketach znajdziesz go w opakowaniach podobnych do polskiego twarogu, często w kilku wariantach tłustości.

Małżeński przysmak: Jāņu siers – ser świętojański

Jāņu siers to tradycyjny ser przygotowywany z okazji przesilenia letniego – święta Jāņi. Ma żółtawą barwę, zwartą, sprężystą konsystencję i często jest doprawiany kminkiem. Choć teoretycznie sezonowy, coraz częściej można go kupić przez większą część roku w sklepach i na targach.

Najlepiej smakuje:

• pokrojony w kostkę jako przekąska do piwa lub lokalnego piwa rzemieślniczego,
• na kanapce z masłem lub lekkim dżemem,
• w towarzystwie świeżych ogórków i pomidorów.

Na etykietach szukaj napisu „Jāņu siers” lub „siers ar ķimenēm” (ser z kminkiem). Smak kminku jest wyraźny, więc jeśli nie lubisz tej przyprawy, kup na początek mały kawałek do spróbowania.

Serki w czekoladzie „biezpiena sieriņš” – mała bomba kaloryczna

Jednym z najbardziej charakterystycznych łotewskich produktów są biezpiena sieriņi – małe batoniki serowe (z twarożku) oblane czekoladą. Znajdziesz je w lodówkach w praktycznie każdym sklepie, często w kilkunastu smakach.

Najpopularniejsze warianty to:

• klasyczny – naturalny twarożek, mleczna czekolada,
• waniliowy – lekko słodzony z wanilią,
• z dodatkami – rodzynki, orzechy, karmel, owoce leśne,
• w polewie ciemnej lub białej – dla tych, którzy lubią mocniejsze lub słodsze smaki.

To świetna przekąska „w biegu” – sycąca, kaloryczna, idealna na drugie śniadanie podczas zwiedzania. Jednocześnie łatwo się od nich uzależnić, więc lepiej kupić na początek po jednym-dwa różne smaki i sprawdzić, które najbardziej odpowiadają.

4. Ziemniaki, kasze i dania mączne – sycące klasyki

Placki ziemniaczane (kartupelu pankūkas) i kluski

Łotewska kuchnia, podobnie jak polska, bardzo mocno opiera się na ziemniakach. Wiele osób planujących, co zjeść na Łotwie, szuka szczególnie dań prostych, tanich i treściwych. Kartupelu pankūkas – placki ziemniaczane – spełniają wszystkie te warunki.

Placki łotewskie są zwykle:

• grubsze i bardziej miękkie niż niektóre polskie wersje,
• podawane z kwaśną śmietaną (skābs krējums),
• czasem z sosem mięsnym lub grzybowym.

W domowej wersji często dodaje się do nich cebulę, jajko, czasami mąkę ziemniaczaną. W barach i stołówkach znajdziesz je jako danie główne lub dodatek do mięs. Cena jest zwykle bardzo przystępna, więc to dobre rozwiązanie dla osób podróżujących budżetowo.

Knēdeļi i kluski ziemniaczane z nadzieniem

Knēdeļi to różnego rodzaju pyzy i kluski – często z nadzieniem mięsnym, twarogowym lub grzybowym. Na talerzu wyglądają jak duże, owalne kluski, zwykle polane sosem śmietanowym lub skwarkami.

Warto zwrócić uwagę na:

• kluski z mięsem – podobne do polskich pyz, bardzo sycące,

Kluski bez farszu i kartacze ziemniaczane

Oprócz nadziewanych knēdeļi spotkasz też proste kluski ziemniaczane bez farszu – często podawane jako dodatek do gulaszu lub sosu grzybowego. Na prowincji wciąż jada się je w wersji „niedzielnej”: z podsmażaną cebulką i skwarkami.

W kartach dań możesz natknąć się również na coś w rodzaju kartaczy – duże, owalne kluski z tartych ziemniaków z mięsnym wnętrzem. Nazywane są różnie (czasem po prostu jako kolejne knēdeļi), więc najlepiej dopytać obsługę, czy kluski są z surowych, czy gotowanych ziemniaków i czy mają farsz.

Kasza gryczana, jęczmienna i pęczak na łotewską modłę

Kasze na Łotwie traktuje się bardzo serio – to nie tylko dodatek, ale często podstawa całego obiadu. W wielu stołówkach przy biurach czy uczelniach właśnie kasza, a nie ziemniaki, jest najtańszym i najpopularniejszym „wypełniaczem” talerza.

Najczęściej spotkasz:

• gryczaną (griķi) – prażona, o orzechowym aromacie, często podawana z sosem mięsnym lub warzywami,
• jęczmienną / pęczak (miežu putraimi) – lekko kleista, znakomita do gulaszy i duszonych mięs,
• pszeniczną drobną – używaną także do zapiekanek i deserów.

W wersji domowej kasze często doprawia się podsmażoną cebulą, czasem boczkiem, i podaje z kiszonkami. Dla wegetarian to prosty sposób na sycący, niedrogi posiłek – porcja kaszy, surówka z kapusty i kilka placków warzywnych wystarczy, by przeżyć chłodniejszy dzień w Rydze.

Pierogi, naleśniki i mączne comfort food

Miłośnicy dań mącznych znajdą na Łotwie sporo znajomych smaków. W lokalach z domową kuchnią pojawiają się:

• pelmeņi – małe pierożki, zwykle z farszem mięsnym; podawane w rosole, ze śmietaną lub masłem czosnkowym,
• vareniki / virtulīši – pierogi z twarogiem, ziemniakami, czasem z owocami,
• naleśniki (pankūkas) – cienkie, zawijane z twarogiem, dżemem lub mięsem.

W barach samoobsługowych naleśniki leżą często na podgrzewaczach obok ziemniaków i mięsa – można wziąć jednego „na spróbowanie” i szybko zdecydować, które nadzienie smakuje najbardziej. W małych miasteczkach naleśnik z twarogiem i dżemem bywa popularnym deserem po obiedzie, więc pojawia się w zestawach dnia.

5. Mięsa i dania mięsne – od wieprzowiny po dziczyznę

Wieprzowina i wołowina w wersji „domowej”

Mięsa na Łotwie podaje się bez zbędnej finezji – prosto, treściwie i sycąco. Króluje wieprzowina, tuż za nią wołowina i drób. Na obiadach dnia w zwykłych barach praktycznie zawsze znajdziesz:

• kotlety mielone – podawane z ziemniakami, kaszą i surówką z kapusty,
• gulasz lub duszone mięso – z dużą ilością sosu, idealny do kaszy gryczanej,
• schab lub karkówka smażona – czasem panierowana jak kotlet, czasem po prostu z patelni.

Smaki są dość klasyczne: sól, pieprz, cebula, czosnek, liść laurowy, ziele angielskie. Jeśli szukasz czegoś najbardziej „domowego”, zamów w barze zestaw z kotletem mielonym – będzie bardzo zbliżony do kuchni polskiej, ale z łotewskimi dodatkami.

Kiełbasy, boczek i wędzonki

W sklepach mięsnych i na targach pół stoiska potrafią zajmować różne odmiany boczku, słoniny i kiełbas. Łotysze lubią tłuste, wyraziste w smaku wędzonki, które świetnie łączą się z żytnim chlebem i kiszonkami.

Najczęściej spotykane specjały to:

• speķis – wędzona słonina, często krojona w cienkie plasterki lub kostkę; używana jako składnik dań lub przekąska do piwa,
• ceļas desa – „kiełbasa podróżna”, trwała, intensywna w smaku, dobra na kanapki w trasie,
• lokalne kiełbasy grillowe – świeże, lekko przyprawione, idealne na ognisko lub grilla nad morzem.

Jeśli lubisz podpatrywać lokalne zwyczaje, zwróć uwagę na gotowe deski wędlin w menu piwiarni – kilka rodzajów kiełbasy, boczek, ogórki kiszone i sos chrzanowy to bardzo łotewskie połączenie.

Dziczyzna – dania sezonowe i „od święta”

W lasach Łotwy nie brakuje zwierzyny, więc w restauracjach, szczególnie poza największymi miastami, da się trafić na dania z dziczyzny. Nie są codziennością, raczej sezonową atrakcją – ale jeśli pojawią się w karcie, lepiej długo się nie zastanawiać.

Najpopularniejsze formy podania to:

• gulasz z jelenia – długo duszone mięso w ciemnym, aromatycznym sosie, zwykle z kaszą,
• stek z dzika – marynowany w ziołach i czerwonym winie, często z żurawiną lub borówkami,
• kiełbasy z dziczyzny – podawane z musztardą i marynowanymi warzywami.

Takie dania najlepiej szukać w karczmach przy drogach, pensjonatach na prowincji lub w restauracjach podkreślających „kuchnię łotewską” w nazwie. Warto pytać obsługę o pochodzenie mięsa – często pochodzi z lokalnych łowisk.



6. Zupy – rozgrzewające klasyki i coś z ryb

Sycące zupy codzienne

W chłodniejszej części roku zupa jest na Łotwie czymś więcej niż tylko przystawką. W tanich barach dostaniesz ją w dużej misce, nieraz z dodatkiem chleba, i spokojnie wystarczy za lekki obiad.

Typowe zupy, które często pojawiają się w menu:

• zupa grochowa – gęsta, z wędzonką, zbliżona do polskiej,
• zupa jarzynowa z mięsem – kawałki wołowiny lub wieprzowiny, warzywa korzeniowe, czasem kasza,
• barszcz czerwony – nie tak słodki jak ukraiński, podawany z ziemniakami lub śmietaną.

W dni robocze zupy potrafią znikać już wczesnym popołudniem, więc jeśli liczysz na tani, ciepły posiłek, lepiej nie przychodzić do bufetu tuż przed zamknięciem kuchni.

Chłodniki i zupy mleczne

Latem na stołach pojawiają się lekkie zupy na zimno. Z zewnątrz mogą przypominać litewskie, ale często są nieco inaczej doprawione.

Warto wypatrywać:

• aukstā zupa – chłodnik na bazie kefiru lub zsiadłego mleka z ogórkiem, koperkiem, jajkiem i ziemniakami,
• zupy mleczne z kaszą – słodkawe, często jedzone na śniadanie lub kolację.

Chłodnik często podaje się w głębokim talerzu, a gotowane ziemniaki w osobnej miseczce – można je dodawać po trochu, żeby nie rozmokły zbyt szybko.

Zupy rybne z Bałtyku i rzek

Przy morzu i nad jeziorami pojawiają się zupy na bazie ryb i owoców morza. Nie są może tak wszechobecne jak w Skandynawii, ale gdy tylko zobaczysz je w karcie, z reguły będą świeże.

Najczęściej spotykane propozycje to:

• zupa rybna z łososia – na bazie bulionu warzywnego lub śmietanowego, z dużymi kawałkami ryby,
• soljanka rybna – wariacja na temat rosyjskiej zupy, lekko kwaśna, z oliwkami i cytryną,
• prostą zupę z lokalnych ryb – klarowną, z ziemniakami i marchewką.

W małych portowych knajpkach często zupa rybna zmienia się w zależności od porannego połowu. Jeśli kelner mówi, że „dziś jest szczególnie dobra” – jest spora szansa, że naprawdę przed chwilą powstała.

7. Warzywa, kiszonki i sałatki – coś lżejszego na talerzu

Kiszone ogórki, kapusta i inne przetwory

Przy obfitej, cięższej kuchni łotewskiej prawie zawsze pojawia się coś kwaśnego lub fermentowanego, co ma „przeciąć” tłustość dań. Kiszonki są tutaj równie ważne jak w Polsce.

Na stołach bardzo często zobaczysz:

• ogórki kiszone – pokrojone w plastry lub podane w całości,
• kapustę kiszoną – samą albo z dodatkiem marchwi i cebuli,
• marynowane buraki – słodko-kwaśne, świetne do mięs i kasz.

Na targach można kupić kiszonki „na wagę” – sprzedawczyni nakłada je z dużych beczek lub pojemników. To dobry sposób, by wziąć niewielką ilość na kilka dni podróży, bez konieczności kupowania wielkich słoików.

Sałatki majonezowe i warzywne dodatki

Dziedzictwo radzieckie widać także w sałatkach – w wielu barach dodatkiem do obiadu jest klasyczna sałatka jarzynowa z majonezem, wersje makaronowe lub z ryżem i warzywami. Łotysze podchodzą do majonezu dość hojnie, więc jeśli szukasz lżejszego dodatku, dobrze od razu to zaznaczyć.

Poza nimi pojawiają się też:

• proste sałatki z kapusty białej lub czerwonej z olejem i octem,
• surówki z marchwi i jabłka,
• mieszanki sałat z pomidorem, ogórkiem i świeżym koprem.

W bufetach samoobsługowych możesz zwykle sam nakładać sałatki na talerz według wagi – to dobra okazja, żeby skomponować coś bardziej warzywnego, nawet jeśli główne danie jest mięsne.

Buraki, marchew i inne warzywa korzeniowe

Klimat sprawia, że łotewska kuchnia chętnie sięga po warzywa korzeniowe. Buraki, marchew, seler i pietruszka trafiają do zup, pieczonych dań i sałatek.

Często pojawiają się w formie:

• pieczeni warzywnych jako dodatek do mięsa,
• sałatek z buraka z chrzanem lub śmietaną,
• puree z marchewki czy selera podawanych zamiast ziemniaków.

Dla osób, które na co dzień jedzą dużo warzyw, to dobry sposób, by zbilansować cięższe, mięsne dania – wystarczy podczas zamawiania poprosić o „więcej warzyw, mniej ziemniaków” i większość miejsc się do tego dostosuje.

8. Desery i słodkie przekąski – ciasta, jagody, miód

Ciasta drożdżowe, kruche i z jagodami

Słodka strona łotewskiej kuchni to w dużej mierze wypieki. W cukierniach i piekarniach znajdziesz szeroki wybór ciast, często bardzo prostych, ale świeżych i aromatycznych.

Warto spróbować:

• maizītes – małe bułeczki drożdżowe z cynamonem, makiem lub twarogiem,
• placki z jagodami – kruche ciasto lub drożdżowy spód z borówkami, malinami, porzeczkami,
• ciasta z rabarbarem – popularne wiosną i latem, lekko kwaskowe.

Jeśli widzisz w witrynie blachę ciasta z jeszcze lekko błyszczącą, świeżą polewą, jest duża szansa, że wyszło z pieca niedawno. Najlepsze efekty daje kupno jednej porcji i zjedzenie jej od razu na ławce obok piekarni – to prosta, ale bardzo łotewska przyjemność.

Desery z twarogu i kaszy manny

Skoro biezpiens jest tak popularny, naturalne jest, że trafia również do deserów. W domach robi się z niego różne zapiekanki, często z kaszą manną, jajkami i owocami.

Możesz spotkać m.in.:

• zapiekankę twarogową – krojoną w kwadraty, podawaną na ciepło lub zimno, często z kwaśną śmietaną i dżemem,
• pudding z kaszy manny – lekko słodzony, z rodzynkami lub jabłkami,

Tradycyjne kremy, kisiele i kompoty z owoców

Na łotewskim stole słodko kończy się nie tylko ciastem. W wielu domach i prostych stołówkach pojawiają się lekkie desery na bazie owoców, mleka i skrobi – proste, ale zaskakująco satysfakcjonujące po solidnym obiedzie.

Często spotykane słodkości to:

• krējuma deserts – śmietankowy krem, czasem z dodatkiem wanilii, owoców lub kruszonki z herbatników,
• augļu ķīselis – kisiel z owoców leśnych lub soku, gęsty, podawany w miseczce, nie tylko jako napój,
• kompots – słodki kompot z owoców (jabłka, śliwki, jagody), często serwowany na ciepło w kubkach do obiadu.

W wielu jadłodajniach kisiel lub kompot znajduje się w zestawie obiadowym. Nie zawsze są opisane szeroko w menu – czasem trzeba po prostu zapytać, jaki deser „dnia” akurat jest na zapleczu.

Miód, jagody i tradycyjne słodycze

Łotwa stoi miodem i jagodami. Targi i małe uliczne stoiska uginają się od słoików z różnymi odmianami – od jasnego lipowego po ciemny, intensywny gryczany. Jagody leśne (borówki, jagody, maliny, żurawina) trafiają zarówno do deserów, jak i słodyczy pakowanych.

Warto zwrócić uwagę na:

• lokalny miód – sprzedawany na wagę lub w małych słoiczkach; świetna pamiątka i dodatek do owsianki czy jogurtu,
• konfitury z jagód i żurawiny – serwowane do naleśników, placków ziemniaczanych, a nawet mięs,
• cukierki z nadzieniem jagodowym lub karmelowym – w supermarketach często znajdziesz całe stoiska z cukierkami „na wagę”; można wziąć po 1–2 sztuki różnych rodzajów i przetestować.

Jeśli trafisz na jarmark rzemiosła lub festyn, prawdopodobnie zobaczysz stoiska z miodem z konkretnej pasieki. Sprzedawcy chętnie dają spróbować łyżeczkę przed zakupem – to lepszy test niż jakikolwiek opis na etykiecie.

9. Napoje – od kwasu chlebowego po lokalne piwa

Kwas chlebowy i inne napoje bezalkoholowe

Do sycącej, mącznej kuchni idealnie pasują napoje lekko fermentowane. Łotewski kwas chlebowy (kvas) jest podobny do tego znanego w innych krajach regionu, ale każda marka i stoisko ma swoją nutę – od bardziej karmelowej po ziołową.

Warto spróbować:

• kvas rozlewany z beczki – dostępny w sezonie letnim na festynach i przy nadmorskich promenadach, mniej słodki niż wersja butelkowana,
• kvas butelkowany – do kupienia w sklepach; dobry, jeśli chcesz mieć coś do picia w podróży pociągiem czy autobusem,
• napoje z serwatki – lekko kwaśne, mleczne, często domowe; spotykane głównie na targach i w gospodarstwach agroturystycznych.

Na co dzień bardzo popularne są też zwykłe napoje gazowane, ale w mniejszych miejscowościach często zauważysz mocno słodzone lemoniady o „oldskulowych” smakach, np. gruszkowe czy kremowo-waniliowe.

Kawa, herbata i napary ziołowe

W większych miastach bez trudu znajdziesz nowoczesne kawiarnie z dobrą kawą z ekspresu i alternatywnymi metodami parzenia. W mniejszych barach dominuje prosta kawa przelewowa lub rozpuszczalna, podawana z dużą ilością mleka.

Na Łotwie pije się też sporo herbat i naparów, zwłaszcza zimą:

• zāļu tēja – herbata ziołowa, często mieszanka mięty, lipy, rumianku i owoców leśnych,
• herbaty z suszonych jagód i żurawiny – na lekkie przeziębienia i rozgrzanie po spacerze,
• herbata czarna lub zielona z miodem – standardowy zestaw w domach i małych kawiarniach.

W zimne dni w wielu knajpkach pojawia się też grzany napój z soku jabłkowego lub jagodowego z przyprawami korzennymi – bez alkoholu, ale o charakterze podobnym do grzanego wina.

Piwo, cydr i lokalne alkohole

Kuchnia łotewska dobrze komponuje się z piwem i lekkimi alkoholami. Piwo jest tu bardzo popularne, a w ostatnich latach pojawiło się sporo małych browarów rzemieślniczych.

W menu piwiarni i barów spotkasz m.in.:

• svētlā alus – jasne piwa lagerowe, najczęściej wybierane do codziennego picia,
• tumšais alus – ciemne piwa o karmelowych nutach, pasujące do wędlin i cięższych dań,
• piwa kraftowe – IPA, stouty, piwa pszeniczne z małych browarów, szczególnie w Rydze i większych miastach,
• cydr (sidrs) – lekki, jabłkowy, zarówno półsłodki, jak i wytrawny, idealny do lekkich dań i deserów.

W chłodniejszych miesiącach, zwłaszcza w rejonach wiejskich, możesz trafić na domowe nalewki na miodzie, ziołach czy owocach leśnych. Serwuje się je w małych kieliszkach, często bardziej „do spróbowania” niż do dłuższego biesiadowania.

10. Jedzenie uliczne i przekąski „w biegu”

Piekarnie, bułki i przekąski z ciasta

Najprostszy sposób, żeby coś przekąsić w drodze, to wejść do piekarni. Wystawa pełna jest małych wypieków, które wygodnie zjeść w ręku podczas spaceru po mieście czy nadmorskiej promenadzie.

Wśród popularnych opcji znajdziesz:

• pīrādziņi – małe pieczone pierożki z boczkiem i cebulą, często także z kapustą lub ziemniakami,
• bułki nadziewane – z mięsem mielonym, serem, twarogiem lub szpinakiem, w wersji słonej i słodkiej,
• kulebiaki i zawijane ciasta – większe, krojone na porcje, dobre do podzielenia się na dwoje.

Przed południem wybór bywa największy, bo to wtedy mieszkańcy kupują sobie coś do pracy lub szkoły. Po południu w mniejszych miejscowościach półki potrafią już mocno opustoszeć.

Bary z przekąskami, kebab i kuchnia „mieszana”

Tak jak w wielu europejskich miastach, w Rydze i większych ośrodkach sporo jest szybkiej kuchni międzynarodowej: kebaby, burgery, pizza na kawałki. Łotewskim akcentem są dodatki i sposób podania – często z dużą ilością kiszonek, słonego sera czy lokalnych sosów.

Jeśli szukasz czegoś szybkiego, co wciąż ma lokalny charakter, rozważ:

• bufety z gotowymi daniami, gdzie na talerz możesz nałożyć mniejsze porcje kilku rzeczy (np. trochę kaszy, trochę sałatki, kawałek ryby),
• stoiska przy targach z grillowaną kiełbasą, szaszłykami i kiszonkami,
• małe bary przy dworcach oferujące zupy, pierogi, naleśniki i proste zestawy dnia.

W takich miejscach różnice w jakości mogą być spore, ale tam, gdzie jest kolejka miejscowych, zazwyczaj jedzenie broni się samo.

Słone przekąski do piwa

Jeśli wieczorem wybierasz się do baru, prędzej czy później trafisz na deskę przekąsek „uzkodas”. To z jednej strony wędliny i sery, z drugiej – typowo barowe drobiazgi.

Na talerzach pojawiają się m.in.:

• suszone lub wędzone rybki – małe, słone, do chrupania zamiast chipsów,
• ciemny chleb smażony z czosnkiem – chrupiący, często podawany z sosem na bazie majonezu lub sera,
• paluszki serowe, orzeszki, prażone ziarna – proste, ale dobrze komponujące się z piwem.

Jeśli nie chcesz zamawiać całej dużej deski, często można wziąć mniejszą porcję jednego z elementów, np. tylko smażonego chleba lub tylko rybek. Warto to zaznaczyć przy zamówieniu.

11. Kuchnia regionalna – wybrzeże, Łatgalia i wieś

Smaki wybrzeża i regionów nadjeziornych

Nad Bałtykiem i przy dużych jeziorach akcent przesuwa się naturalnie w stronę ryb. Poza wędzonym śledziem czy łososiem możesz trafić też na mniej oczywiste gatunki podawane w prosty, świeży sposób.

W nadmorskich miejscowościach oraz przy jeziorach pojawiają się m.in.:

• świeżo smażone małe rybki w panierce, podawane z cytryną i sosem,
• ryby wędzone „na miejscu”, sprzedawane na wagę – idealne do zjedzenia z chlebem i ogórkiem kiszonym,
• kanapki z rybą – ciemny chleb posmarowany masłem, na nim plaster wędzonej lub marynowanej ryby i koper.

Przy portach rybackich często stoją budki z napisem „zivis” (ryby). Zajrzyj, jeśli widzisz dym z wędzarni – to zwykle znak, że coś właśnie wyszło z gorącej komory.

Łatgalia – ziemniaki, sery i pieczone mięsa

Wschodni region Łotwy, Łatgalia, ma własne kulinarne akcenty. Jeśli zapuścisz się w te strony, spodziewaj się jeszcze mocniejszej obecności ziemniaków, nabiału i prostych, pieczonych mięs.

Charakterystyczne elementy kuchni łatgalskiej to m.in.:

• różne wariacje zapiekanek ziemniaczanych z boczkiem i cebulą,
• lokalne sery, często wędzone lub z dodatkiem kminku,
• domowe chleby na zakwasie, wypiekane w dużych bochnach w piecach opalanych drewnem.

W gospodarstwach agroturystycznych można trafić na obiady przygotowywane z własnych produktów: mleka, mięsa, warzyw. To dobra okazja, by spróbować jedzenia zbliżonego do tego, co Łotysze jedli przed modą na „nowoczesną kuchnię narodową”.

Wiejska gościnność i stoły „na święta”

Na prowincji nadal żywy jest zwyczaj obfitych stołów przy większych okazjach: weselach, chrzcinach, świętach. To wtedy na jednym stole potrafi spotkać się większość opisanych wcześniej dań – mięsa, kasze, sałatki majonezowe, kiszonki, ciasta i nalewki.

Jeśli masz okazję zostać zaproszony do łotewskiego domu na rodzinne spotkanie, możesz spodziewać się m.in.:

• kilku rodzajów pieczonego mięsa (schab, drób, czasem dziczyzna),
• sałatek w dużych miskach, z których każdy nakłada sobie sam,
• domowych wypieków – od prostych ciast po skromne torty śmietankowe,
• szeregu kiszonek i marynat wyciąganych ze spiżarni specjalnie „na gości”.

To inna perspektywa niż restauracja w centrum Rygi, ale dobrze pokazuje, jak naprawdę wygląda codzienna i świąteczna kuchnia na Łotwie.

12. Jak zamawiać i próbować – kilka praktycznych wskazówek

Menu, porcje i język

W większych miastach menu często bywa po łotewsku, angielsku i rosyjsku. Na prowincji może być już tylko po łotewsku, ale wiele nazw można rozszyfrować dzięki podobieństwom do innych języków lub krótkiej rozmowie z obsługą.

Przydatne słowa:

• zupa – zupa,
• galvenais ēdiens – danie główne,
• salāti – sałatki,
• zivis – ryby,
• deserti – desery.

Porcje w tradycyjnych barach bywają spore. Jeśli chcesz spróbować kilku rzeczy, dobrze zamówić jedno danie na dwoje i ewentualnie domówić przystawkę lub zupę, zamiast od razu brać pełne zestawy.

Gdzie szukać dobrego, lokalnego jedzenia

Największą szansę na spotkanie prawdziwej kuchni łotewskiej dają:

• targi i hale targowe – stoiska z wyrobami mlecznymi, wędlinami, chlebem i gotowymi przekąskami,
• bufety pracownicze i bary „dnia” – proste, tanie, z daniami, które jedzą na co dzień mieszkańcy,

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Co koniecznie warto zjeść na Łotwie podczas pierwszego wyjazdu?

Na pierwszą wizytę na Łotwie warto zaplanować przede wszystkim spróbowanie tradycyjnego żytniego chleba rupjmaize, ryb z Bałtyku (śledzia w różnych marynatach, szprotów w puszce, wędzonego węgorza) oraz lokalnych wyrobów mlecznych – twarogu biezpiens i serów, np. Jāņu siers.

Dobrym „minimum programowym” będzie: kanapka z rupjmaize i śledziem, puszka łotewskich šprotes, porcja biezpiens na słodko lub wytrawnie, a na deser maizes zupa – zupa chlebowa z żytniego chleba, suszonych owoców i śmietanki.

Gdzie w Rydze najlepiej spróbować tradycyjnych łotewskich potraw?

W Rydze najłatwiej trafić na autentyczne smaki na Targu Centralnym (Centrāltirgus), gdzie znajdziesz stoiska z żytnim chlebem, serami, wędzonymi rybami i gotowymi daniami. To dobre miejsce, by poprosić o małe porcje „na spróbowanie” i kupić produkty na później.

Poza targiem szukaj niewielkich lokalnych bistro i barów typu „bufete” w centrum i poza głównymi turystycznymi ulicami. W menu wypatruj słów takich jak „rupjmaize” (chleb żytni), „zivs” (ryba), „biezpiens” (twaróg) i „Jāņu siers” (ser świętojański).

Jak rozpoznać dobry łotewski chleb żytni w sklepie lub na targu?

Dobry rupjmaize powinien być ciężki jak na swój rozmiar, mieć wyraźnie kwaskowaty, lekko słodkawy zapach i dość twardą, ale nie kamienną skórkę, często delikatnie błyszczącą (to efekt glazury z melasy lub cukru). Miąższ po przekrojeniu jest wilgotny, sprężysty, bez dużych dziur.

Wybierając chleb na targu, poproś sprzedawcę o pokazanie przekroju i, jeśli to możliwe, o jedną–dwie kromki „na wagę”. W małych piekarniach warto spytać o chleb na zakwasie („skābmaize”) i tradycyjne regionalne receptury.

Czy łotewskie szproty w puszce naprawdę różnią się od innych?

Łotewskie Rīgas šprotes są wędzone w całości w gorącym dymie, a potem zalewane olejem i zamykane w charakterystycznych okrągłych puszkach. Mają intensywny, dymny aromat i delikatne mięso, które łatwo oddziela się od ości.

W sklepach zwracaj uwagę, czy na etykiecie jest informacja o łotewskim pochodzeniu (Ryga lub inni łotewscy producenci). Oryginalne puszki często mają złote lub czarno‑złote opakowania z napisem „Rīgas šprotes”. Z takich szprotów zrobisz proste kanapki z żytnim chlebem, sałatkę z ziemniakami lub przekąskę do piwa.

Jakie dania z ryb warto zamówić nad łotewskim morzem?

W nadmorskich miejscowościach (np. Jūrmala, Liepāja) szukaj przede wszystkim świeżego śledzia w marynatach, wędzonych szprotów, wędzonego węgorza i łososia (lasis) w wersji na ciepło lub na zimno. W kartach restauracji pojawiają się też ryby słodkowodne: sandacz, szczupak czy okoń, często pieczone lub smażone w całości.

Jeśli nie znasz łotewskich nazw, zwróć uwagę na słowa „zivs” (ryba), „lasis” (łosoś), „līdaka” (szczupak) czy „asaris” (okoń) i poproś obsługę o polecenie lokalnego, sezonowego gatunku.

Co to jest łotewska „zupa chlebowa” i czy warto jej spróbować?

Maizes zupa to tradycyjny łotewski deser przygotowywany z namoczonego ciemnego żytniego chleba, słodzonego cukrem i suszonymi owocami, podawanego zazwyczaj na zimno z bitą śmietaną lub śmietanką. To świetny przykład bezmarnowej kuchni – z czerstwego chleba powstaje pełnoprawny słodki deser.

Warto jej spróbować, jeśli chcesz poznać mniej oczywistą stronę łotewskiej kuchni i zobaczyć, jak ważny jest tam chleb. Smak jest nietypowy, lekko kwaskowato‑słodki, z wyczuwalnymi nutami suszonych owoców.

Jakie produkty mleczne z Łotwy warto przywieźć do domu?

Z łotewskiego nabiału najlepiej przywieźć trwałe produkty: twardawy Jāņu siers (ser świętojański, często z kminkiem) oraz pakowany próżniowo twaróg biezpiens, jeśli masz możliwość transportu w chłodzie. W sklepach znajdziesz też popularne serki deserowe w czekoladzie, które są jednym z „kultowych” łotewskich słodyczy.

Przed zakupem sprawdź datę ważności i warunki przechowywania. W samolocie ser najlepiej przewozić szczelnie zapakowany w bagażu rejestrowanym lub w torbie termoizolacyjnej w bagażu podręcznym.

Najważniejsze punkty

• Kuchnia łotewska opiera się na prostych, sezonowych składnikach lokalnych (ryby, ziemniaki, żytnie pieczywo, nabiał, dary lasu) i oferuje zarówno ciężkie dania chłopskie, jak i nowoczesne interpretacje w bistro.
• Rupjmaize, tradycyjny ciemny chleb żytni na zakwasie, jest centralnym elementem łotewskiego stołu – podaje się go do wędlin, serów, zup oraz jako bazę kanapek.
• Łotysze wykorzystują chleb w kreatywny sposób, m.in. w deserze maizes zupa, czyli słodkiej „zupie chlebowej” z czerstwego żytniego chleba, suszonych owoców i śmietany, co pokazuje szacunek do żywności i brak marnowania pieczywa.
• Dobry łotewski chleb żytni rozpoznasz po dużym ciężarze, kwaskowo-słodkim zapachu, sprężystym, wilgotnym miąższu i twardawej, często błyszczącej skórce; najlepiej kupować cały, niekrojony bochenek i przechowywać go w papierze lub lnie.
• Ryby, zwłaszcza śledź, są ważnym elementem diety: występują w wielu formach – w marynacie, śmietanie, z twarożkiem czy w sałatkach – i często łączone są z żytnim chlebem oraz ziemniakami.
• Rīgas šprotes, wędzone szproty w puszce, to kulinarny symbol Łotwy i popularna pamiątka; najlepiej wybierać puszki od łotewskich producentów, oznaczone jako „Rīgas šprotes”, i wykorzystywać je do kanapek, sałatek oraz jako przekąskę do piwa.

Polecane dla Ciebie:

• 

  Dni Rygi – święto miasta i wielka impreza historyczna

• 

  Chleb żytni w Estonii – symbol kuchni narodowej

• 

  Łotewskie kino i literatura – co warto znać przed podróżą?

• 

  10 rzeczy, które warto wiedzieć przed podróżą do Łotwy

• 

  Czy łotewska kuchnia może być wegańska? Gdzie zjeść…

• 

  Łotewska kuchnia – czego warto spróbować podczas podróży?